(VNF) – Nhiều hộ kinh doanh lo lắng khi doanh thu cao nhưng lợi nhuận thực thấp khiến việc nộp thuế trở thành gánh nặng và mất công bằng.
Tiểu thương nhỏ lo áp lực thuế
Chị Nguyễn Thị Thu Vân (trú phường An Khê, TP. Đà Nẵng) và mẹ mở quán bún nhỏ trong con hẻm dân cư. Mỗi ngày bán khoảng 100 tô, doanh thu vào khoảng 2,5 triệu đồng/ngày, tương đương 800 – 900 triệu đồng mỗi năm.
Sau khi trừ chi phí nguyên liệu, điện nước và công sức hai mẹ con, thu nhập còn lại chỉ khoảng 13 – 14 triệu đồng/tháng.
“Với mức thu nhập này, tôi còn phải nuôi con nhỏ. Nếu xét theo doanh thu thì chúng tôi vượt ngưỡng rất xa, nhưng thực chất tiền lời chẳng được bao nhiêu”, chị chia sẻ.
Theo chị, ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm để bắt đầu phải đóng thuế là quá thấp và không phản ánh đúng thực tế kinh doanh.
Tương tự, chị Đỗ Thị Hà, chủ cửa hàng tạp hóa kiêm nhà sách tại quận Liên Chiểu cho biết, dù doanh thu gần cả tỷ đồng mỗi tháng, nhưng do giá nhập hàng cao, mỗi sản phẩm bán ra chỉ lãi vài nghìn đồng.
“Tổng thu nhập của hai vợ chồng từ cửa hàng chỉ khoảng 15 – 16 triệu đồng/tháng nuôi cả gia đình 4 người. Nếu đánh thuế theo doanh thu thì quá bất hợp lý, phải tính trên lợi nhuận mới phản ánh đúng bản chất kinh doanh”, chị Hà nói.
Ở chợ Hàn (TP. Đà Nẵng), chị Vòng Thị Trang – tiểu thương bán hải sản khô – cũng bày tỏ lo lắng. Theo chị, đặc thù ngành hàng này là vốn lớn, rủi ro cao.
“Một ký mực đã cả triệu đồng, nhưng lời chẳng bao nhiêu. Nay kinh tế khó khăn, khách giảm mạnh, chỉ có mùa du lịch mới đông khách. Ngoài ra, chúng tôi còn đối mặt biến động giá liên tục; hàng hư, hàng ế phải bỏ, lỗ không ai ghi nhận. Nếu tính thuế theo doanh thu thì chúng tôi không chịu nổi”, chị cho hay.
Ông Nguyễn Huyền Anh – Tổng Giám đốc Công ty Xúc tiến thương mại Việt Trung cho rằng, ngưỡng 200 triệu đồng/năm để miễn thuế giá trị gia tăng đối với hộ kinh doanh là “không còn phù hợp với đời sống hiện nay”.
Ông phân tích, một hộ kinh doanh nhỏ nếu đạt mức lợi nhuận 10% trên doanh thu đã là cao. Với doanh thu 200 triệu đồng/năm, lợi nhuận chỉ khoảng 20 triệu đồng – chưa đến 2 triệu đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với thu nhập bình quân của người lao động hiện nay. “Một người làm công ăn lương cũng phải đạt 10–15 triệu đồng/tháng mới đảm bảo mức sống cơ bản”, ông Huyền Anh nói.
Theo ông, nên cân nhắc nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên từ 500 triệu đồng đến trên 1 tỷ đồng/năm và mức trên 1 tỷ đồng mới thực sự hợp lý.
Nâng ngưỡng chịu thuế và cần có lộ trình
Luật sư Lê Cao – Công ty Luật FDVN, Đoàn luật sư TP. Đà Nẵng cho rằng, nhiều năm qua, cơ chế thuế khoán áp dụng cho nhóm hộ kinh doanh đã bộc lộ sự thiếu công bằng. Không ít trường hợp có nguồn thu lớn nhưng mức thuế nộp rất thấp, gây thất thu ngân sách. Vì vậy, việc chuyển sang phương thức thu thuế sát với doanh thu, lợi nhuận thực tế trên cơ sở kê khai trung thực là cần thiết. Khi đó, câu chuyện về mức doanh thu phải chịu thuế cũng cần được tính toán lại cho phù hợp.
Theo ông, quy định hộ kinh doanh có doanh thu từ 200 triệu đồng/năm trở lên phải nộp thuế là bất hợp lý cả về hạn mức lẫn bản chất thuế thu nhập. Một hộ kinh doanh thường là nguồn sống của cả gia đình; với mức 200 triệu đồng/năm, thu nhập này khó đảm bảo chi phí sinh hoạt trong bối cảnh giá cả tăng cao. Bên cạnh đó, doanh thu giữa các ngành nghề rất khác nhau. Nhiều lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, biên lợi nhuận thấp, nên không thể cứng nhắc áp một ngưỡng doanh thu cố định để tính thuế, nếu không sẽ sai lệch so với thực tế hoạt động kinh doanh.
Luật sư Lê Cao cho rằng, vẫn cần có mức doanh thu tối thiểu để xác định đối tượng được miễn thuế, nhằm hỗ trợ nhóm hộ kinh doanh nhỏ lẻ, khó khăn. Tuy nhiên, ngưỡng 200 triệu đồng hiện nay là quá thấp và không phản ánh đúng mặt bằng đời sống.
“Nhà nước đang thu thuế từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ thuế thu nhập. Nếu người dân có điều kiện phát triển, tiêu dùng, họ sẽ gián tiếp tạo nguồn thu ổn định qua thuế tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, thuế thu nhập cần tập trung vào nhóm kinh doanh có quy mô và lợi nhuận thực chất”, luật sư Lê Cao nhấn mạnh.
Từ cách nhìn đó, luật sư Lê Cao đề xuất lộ trình nâng ngưỡng chịu thuế: giai đoạn 2026–2028 bắt đầu tính thuế đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm; từ năm 2029 nâng lên mức 1 tỷ đồng/năm. Khi đạt các ngưỡng này mới xem xét tính thuế, đồng thời vẫn phải căn cứ vào kết quả kinh doanh có lãi hay không, bởi nhiều trường hợp doanh thu lớn nhưng lợi nhuận rất thấp do vốn đầu tư cao.
Một vấn đề khác là sự khác biệt lớn về điều kiện kinh tế – xã hội giữa các vùng miền. Doanh thu hộ kinh doanh ở đô thị thường cao hơn nông thôn, nhưng chi phí sinh hoạt, mặt bằng, nhân công, điện nước cũng lớn hơn. Vì vậy, nếu tối ưu nhất, mức doanh thu chịu thuế phải được khảo sát theo từng khu vực, thậm chí chi tiết đến phường, xã tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Việc áp dụng một con số chung cho toàn tỉnh, toàn thành phố sau sáp nhập có thể gây tranh cãi về tính công bằng.
Theo ông, để tránh bất công, trọng tâm phải là kiểm soát kê khai thuế đúng thực tế. Mỗi ngành nghề có đặc thù chi phí khác nhau, nên đánh thuế phải dựa trên lợi nhuận thực – phần còn lại sau khi trừ chi phí vốn, đảm bảo hộ kinh doanh vẫn duy trì được mức sống cơ bản. Thuế thu nhập chỉ nên đánh vào phần lợi nhuận vượt mức tiêu dùng thiết yếu, thay vì “tận thu” vào nhóm kinh doanh nhỏ lẻ đang khó khăn.
……………….
